Giyohvandlik — asr vabosi: bir lahzalik qiziqishning og‘ir oqibatlari Insonning kelajagini belgilaydigan eng muhim davrlardan biri — talabalik yillari.
Aynan shu davrda bilim, dunyoqarash, kasbiy mahorat va hayotiy qadriyatlar shakllanadi. Biroq birgina noto‘g‘ri qaror yillar davomida qurilgan orzularni xavf ostiga qo‘yishi mumkin. Giyohvandlik ana shunday tahdidlardan biridir.
Raqamlar ortidagi inson taqdiri
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Giyohvandlik va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNODC) e’lon qilgan Jahon giyohvandlik hisoboti — 2025 ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda dunyo bo‘yicha 316 million kishi giyohvand moddalarni iste’mol qilgan. Bu 15–64 yoshdagi dunyo aholisining 6 foizini tashkil etadi. 2013-yilda mazkur ko‘rsatkich 5,2 foiz bo‘lgan.
Yana bir tashvishli raqam: dunyoda taxminan 64 million kishi giyohvand moddalarni iste’mol qilish bilan bog‘liq ruhiy va jismoniy salomatlik buzilishlaridan aziyat chekkan. Ularning har 12 nafaridan faqat bittasi tegishli davolanish imkoniyatiga ega bo‘lgan.
Bu raqamlar oddiy statistika emas. Ularning ortida sog‘lig‘idan ayrilgan insonlar, iztirob chekayotgan oilalar, amalga oshmay qolgan rejalar va yo‘qotilgan imkoniyatlar turibdi.
Xavf ko‘pincha oddiy qiziqishdan boshlanadi
Yoshlar orasida giyohvandlikka olib keluvchi xavf omillari turlicha: tengdoshlar bosimi, ruhiy zo‘riqish, yolg‘izlik, noto‘g‘ri axborot va zararli muhit.
«Bir marta sinab ko‘rsam, hech narsa bo‘lmaydi», «Istagan paytim tashlay olaman» kabi qarashlar xavfni yetarlicha baholamaslikka olib keladi.
Aslida, giyohvand moddalar miya faoliyatiga ta’sir etib, xotira, diqqat, qaror qabul qilish va o‘zini nazorat qilish qobiliyatini izdan chiqarishi mumkin. Ayrim moddalar hatto birinchi iste’moldayoq og‘ir zaharlanish va hayot uchun xavfli asoratlarga sabab bo‘ladi.
Giyohvandlikning oqibatlari faqat salomatlik bilan cheklanmaydi. O‘qishdagi muvaffaqiyatsizlik, oilaviy munosabatlarning buzilishi, moliyaviy qiyinchiliklar va qonun bilan bog‘liq muammolar ham uning ehtimoliy oqibatlaridir.
Zamonaviy tahdid — sintetik giyohvand moddalar
Bugun dunyoda sintetik giyohvand moddalar tarqalishi alohida xavotir uyg‘otmoqda. Ularning tarkibi va ta’siri oldindan noma’lum bo‘lishi, kuchli zaharlanish hamda o‘lim xavfini oshirishi mumkin.
Internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqatilayotgan yolg‘on va chalg‘ituvchi ma’lumotlar ham yoshlar uchun jiddiy tahdiddir. Ayniqsa, giyohvand moddalarni zararsiz yoki zamonaviy turmush tarzining bir qismi sifatida ko‘rsatishga urinishlarga tanqidiy yondashish zarur.
Har qanday shubhali taklifga rad javobini berish, noma’lum moddalarni qabul qilmaslik va xavfli vaziyatlarda ishonchli kattalar yoki mutaxassislarga murojaat qilish — o‘zini himoya qilishning muhim yo‘lidir.
Kuchli inson — ongli tanlov qiladigan inson
Talabalik davri inson o‘z salohiyatini kashf etadigan, kelajagiga poydevor qo‘yadigan yillardir. Ilm-fan, sport, ijod, volontyorlik, xalqaro dasturlar va kasbiy izlanishlar yoshlarning o‘z imkoniyatlarini namoyon etishi uchun keng yo‘l ochadi.
Giyohvandlikka qarshi kurash faqat taqiq va ogohlantirishlardan iborat bo‘lmasligi kerak. Yoshlarni tinglash, ularga sog‘lom muhit yaratish, ruhiy salomatlik masalalarida ko‘maklashish va ishonchli ma’lumot berish ham muhimdir.
Shu bilan birga, giyohvandlikka qaramlik — davolanishi mumkin bo‘lgan salomatlik muammosi. Yordamga muhtoj insonni kamsitish yoki jamiyatdan ajratish emas, balki mutaxassis ko‘magiga yo‘naltirish zarur.
Kelajak bugungi tanlovdan boshlanadi
Bugun auditoriyada tahsil olayotgan yoshlar ertaga shifokor, muhandis, pedagog, tadbirkor, olim va jamiyat yetakchilariga aylanadi. Ularning salomatligi, bilimi va mustaqil fikrlashi nafaqat shaxsiy muvaffaqiyat, balki jamiyat taraqqiyoti uchun ham muhimdir.
Bir lahzalik qiziqish uchun yillar davomida qurilgan kelajakni xavf ostiga qo‘yish arzimaydi.
Giyohvandlikdan yiroq bo‘lish — qo‘rquv emas, ongli tanlov. Zarur paytda yordam so‘rash esa zaiflik emas, mas’uliyat belgisidir.
O‘z kelajagingizni asrang. Chunki hayotingizdagi eng katta imkoniyat — bu sizning o‘zingizdir.
